X
تبلیغات
آزادگی در بندگی - اهمیت، ضرورت و مفهوم آزادی

آزادگی در بندگی

حلقه 176 طلیعه حکمت 91

اهمیت، ضرورت و مفهوم آزادی
در مرحله نخست به نظر می آید که سخن گفتن درباره ضرورت آزادی بیهوده است؛ زیرا غالباً ضرورت آزادی مفروض گرفته می شود. گرچه ممکن است این دیدگاه درست به نظر آید، اما از منظر بحث حاضر نه تنها اهمیت بحث از ضرورت آزادی و دلایل چنین ضرورتی کاهش نیافته، که افزون نیز شده است. و بلکه می تواند به مثابه نقطه تمرکز و ثقل مبحث حاضر مورد بهره برداری قرار گیرد. به ویژه اینکه در اینجا صرفاً از ضرورت آزادی گفت وگو نمی شود و بیش از ضرورت از دلایل آن سخن به میان می آید.

نخستین دلیل برای ضرورت آزادی این است که بروز و ظهور استعدادهای آدمی نیازمند فضای آزاد است. در فضای بسته و محیط متحجر و خفقان آور و استبدادی و ضد اخلاقی، زمینه ای برای بروز خلاقیت ها و استعداد ها و فضائل اخلاقی و رفتارهای مبتنی بر ارزش به وجود نمی آید. در مقابل، در فضای بسته و مستبدانه ای که برجامعه حکم فرما باشد، عده ای چاپلوس و زبان باز قدر می یابند و برصد می نشینند و آزادگان و آزاد اندیشان، خوار و ذلیل می شوند.

از این رو، دین داری مومنانه و اخلاق و خصان نیک در چنین جامعه ای ریشه نخواهد دواند و مردم نخواهند توانست از چنین جامعه ای میوه های اخلاقی بچینند. نظام استبدادی اجازه چون و چرا و انتقاد به خیرخواهان و خیراندیشان و مصلحان نمی دهدو تنها آنان که زبان به مدح بگشایند، جایی و مقامی می یابند و ارزش ها و فضائل اخلاقی نیز در فقدان آزادی به مسلخ برده می شود و نفاق و فساد اخلاقی در جامعه رشد می کند و جامعه را از درون تهی می سازد.

دلیل دوم در ضرورت و صحت آزادی این است که بسیاری از مسائل و امور، صلاحیت و قابلیت تحمیل به آدمیان را ندارد. ایمان و فضائل اخلاقی از جمله اموری است که اجباربردار و اجبارپذیر نیست.نمی توان کسی را به زور وادار به پذیرش دین کرد و یا کسی را با تحمیل وادار به قبول اخلاق و فضایل اخلاقی نمود و به اجبار از او خواست که انسان اخلاقی و پای بند به فضایل اخلاقی باشد. نقطه قوت دین اسلام نیز در همین است که به دیگران اجازه نداده است دین و فضایل اخلاقی را به آدمیان تحمیل نمایند.

دین و ارزش های اخلاقی  را نمی توان بر هیچ انسانی تحمیل کرد؛ بشر می بایست با طوع و رغبت متعبدانه و کشف و شهود و استدلال و برهان،آنها را بپذیرد و به آنها عمل نماید. در فضای غیر آزاد، تحقق ایمان  و فضایل اخلاقی و عواطف انسانی به سختی صورت می گیرد و ممتنع می نماید. بعضی چیزها اجباربردار نیست. نمی توان بشر را مجبور کرد که آنها را داشته باشند. اگر تمام قدرت های مادی جهان هم جمع شوند و بخواهند آن را با زور اجرا کنند قابل اجرا نیست.

دین، ایمان و محبت و دوستی و بسیاری چیزهای دیگر اجباربردار و تحمیل کردنی نیست و آیات مختلفی در قرآن به این موضوع اشاره دارد؛ از جمله در یک مورد خطاب به پیامبر می فرماید:

أدع إلی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنة

مردم را با دلیل و منطق دعوت کن تا روح و قلب آنها را خاضع وعشق و محبت را در دل آنها ایجاد کنی.

رسول خدا حضرت محمد(ص) نیز برانگیخته شد تا مکارم اخلاق را تکمیل کند. نمی توان مکارم اخلاق را به دیگران آموخت جز با برهان و استدلال و نرمی و لطافت.


دلیل سوم در ضرورت آزادی این است که همانا قابلیت کمال یابی انسان در فضایی ارزشمند است که آگاهانه و آزادانه صورت پذیرد. اساساً برای رسیدن به کمال، باید با بسیاری از چیزها در تنازع و کشمکش به سر برد.

در ابتدا در درون خود و برای رسیدن به فضایل معنوی باید تلاش کرد و آنگاه در بیرون و برای تحقق فضائل و ارزش ها در جامعه می بایست تلاش کرد، اگرامکان دست یابی به سعادت بدون تلاش و منازعه با درون خود و با جامعه و نیروهای شر درون اجتماع ممکن بود دیگر اخلاق و فضایل و ارزش های اخلاقی ارزشمند شمرده نمی شد و مطلوب آدمیان نبود.


شاید بتوان گفت همه عناصر و دلایل مذکور در باب اهمیت، ضرورت و صحت آزادی،می توان فوق ارزش بودن آزادی بر ارزش های مادی را به مثابه عالی ترین و بزرگ ترین ارزش های انسانی روشن سازد. آزادی به مثابه نقطه آغازی است که می توان از آنجا به دین و اخلاق و ارزش ها رسید. اگر سپهر آزادی در حوزه عمومی نمود نیافته باشد نمی توان از دین و اخلاق و فضائل اخلاقی گفت و گو کرد.
یک جامعه فاقد آزادی، فاقد اخلاق هم خواهد بود و در این شرایط وضعیت جامعه از حیث روابط اجتماعی و آداب معاشرت بر پایه هیچ منطقی استوار نخواهد بود.
راهش جبر و زور نیست.

 تقدم آزادی را بر اخلاق و فضایل اخلاقی روشن سازد.آزادی به مثابه نقطه آغازینی است که می توان از آن جا به اخلاق رسید.یک جامعه فاقد آزادی،فاقد اخلاق هم خواهد بود و در این شرایط وضعیت جامعه از حیث روابط اجتماعی و آداب معاشرت بر پایه هیچ منطقی استوار نخواهد بود.

 


* تنظیم شده توسط  بزرگی

برچسب‌ها: اهمیت, ضرورت, مفهوم, آزادی, طلیعه حکمت

[ شنبه 16 دی1391 ] [ 0:8 ] [ حریت ]

[ ]